op deze pagina
DE 50's
GESCHIEDENIS
Jaren vijftig
Verkiezingen in Nederland in de jaren vijftig

Op de foto boven zijn Nederlanders ter gelegenheid van de verkiezingen de hele gevel aan het vol kliederen met affiches
De samenleving was verdeeld in 4 bevolkingsgroepen: katholieken, protestanten, socialisten en liberalen. Deze groepen hadden onderling weinig contact. Er was rond de 4 grootste groepen een dicht netwerk van verzuilde organisaties gegroeid. In de jaren 50 bereikten deze verzuilde netwerken hun hoogtepunt, men bleef binnen de grenzen van zijn eigen gemeenschap.
De katholieken en protestanten hadden het dichtste netwerk van eigen organisaties. De liberalen waren het minst georganiseerd. Deze werd daarom ook wel de algemene of neutrale zuil genoemd.
Ongeveer eenderde van de bevolking hoorde tot de katholieke zuil, een kwart tot de protestants-christelijke en een kwart tot de socialistische. De rest werd gerekend tot de liberalen.

Nog geen peilingen, prognoses en "gedeeltelijke" uitslagen. Voor wie de uitslagen wilde volgen kon, bijvoorbeeld zoals op de foto boven, in Vlissingen terecht bij de kantoren van de "Zeeuwse Courant".
De katholieken hadden den Katholieke Volkspartij (KVP), deze kreeg rond 1950 gemiddeld 30% van de stemmen. Even groot als de KVP was de sociaal-democratische PvdA. De protestants-christelijke partijen waren de ARP en de CHU. De vijfde partij was de liberale VVD.

Het Kabinet-Drees III was het Nederlands kabinet van 13 oktober 1956 tot 22 december 1958. De socialistische ministers traden af naar aanleiding van een conflict met de Tweede Kamer over het niet accepteren van de tijdsduur van bepaalde tijdelijke belastingen op 11 december 1958, een kabinetscrisis was geboren. Op 12 december bood het Kabinet zijn ontslag aan. Dit betekende het einde van de rooms-rode samenwerking. Een uitsluitend uit confessionelen bestaand rompkabinet onder leiding van Louis Beel (zie foto boven) bereidde vervroegde verkiezingen voor.

Onderlinge verhoudingen tussen de partijen lagen vrijwel vast. De verschuivingen waren miniem.
Op 12 maart 1959 vonden in Nederland Tweede Kamerverkiezingen plaats. Nadat vorming van een vijf-partijen-kabinet was mislukt, vorm- den KVP, CHU en ARP met de VVD in mei het Kabinet De Quay (op de foto boven Minister President De Quay).
In 1954 kwam er een bisschoppelijk mandement, waarin de gelovigen de katholieken opriepen trouw te blijven aan hun leiders, en hun verboden lid te worden van andere partijen (vooral van de PvdA). De PvdA reageerde verontwaardigd. Voor de verkiezingen van 1956 deed de KVP er nog een schepje bovenop: er werden voor de katholieke kerken pamfletten uitgerijkt waarin voor de goddeloze PvdA werd gewaarschuwd.
Met deze beschuldiging lijkt het alsof nederland aan de rand van een burgeroorlog stond. Niets was minder waar. De politieke stabiliteit en sociale rust waren groter dan ooit. De PvdA en KVP zaten gewoon met elkaar in de regering.

Wie het over Joop (Johannes) den Uyl heeft denkt aan de jaren zestig en zeventig. Toch werd hij in In 1953 al lid van de gemeenteraad van Amsterdam. Dat zou hij blijven tot 1965. In 1956 werd hij tevens lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (tot 1963). Na een periode als wethouder voor Economische Zaken van de gemeente Amsterdam (1963-1965) werd hij minister van Economische Zaken in het kabinet Cals. In deze functie besloot hij tot sluiting van de kolenmijnen in Limburg.

    1952
 

Op 25 juni 1952 vonden Tweede Kamerverkiezingen plaats. Bij deze verkiezingen behaalde de PvdA van premier Drees een goed resultaat. Dankzij winst van drie zetels kwam zij gelijk met de KVP (die twee zetels verloor) en qua stemmenaantal streefde zij de KVP zelfs voorbij.
De VVD won ��n zetel en oppositiepartij ARP verloor ��n zetel. De CPN zag haar aanhang verder teruglopen en kwam van acht op zes zetels. De Katholiek Nationale Partij van Welter won eveneens een zetel.
De kabinetsformatie waarbij onder andere de bezetting van de post van Buitenlandse Zaken een knelpunt was (uiteindelijk kwa- men er twee ministers van Bui- tenlandse Zaken), leidde tot het derde kabinet-Drees. In deze combinatie was de VVD ver- vangen door de ARP.

    1956
 

Op 13 juni 1956 vonden Tweede Kamerverkiezingen plaats. De nek-aan-nek-race tussen KVP en PvdA werd gewonnen door de partij van premier Drees. De PvdA won vier zetels en kwam op 34, terwijl de KVP dankzij drie zetels winst op 33 zetels bleef steken. De winst van de KVP was overigens vooral een gevolg van het feit dat Welters KNP, onder invloed van het Mandement van 1954, was teruggekeerd in de KVP.
CPN (verlies drie), ARP (verlies twee) en CHU (verlies ��n) verloren terrein. Na de uitbreiding van het zeteltal in november 1956 (van 100 naar 150) kreeg de PvdA 50 en de KVP 49 zetels. ARP, VVD en CHU kwamen resp. op 15, 13 en 13 zetels (was resp. tien, negen en acht) en de CPN kwam op zeven zetels (was vier). De SGP kreeg er in november een derde zetel bij.
De vorming van een nieuw kabinet verliep zeer moeizaam en resulteerde pas in oktober in de voortzetting van de combinatie PvdA-KVP-ARP-CHU in het kabinet-Drees III

    1959
 

Op 12 maart 1959 vonden in Nederland Tweede Kamerver- kiezingen plaats. Omdat de PvdA bij deze vervroegde verkiezingen twee zetels verloor, werd de KVP met 49 zetels de grootste partij. Grote winnaar was echter de VVD van Oud, die zes zetels won, op 19 kwam en de ARP als derde partij voorbij streefde.
De CPN, die in 1958 met een intern conflict te maken had gekregen, zag haar zeteltal teruglopen van zeven naar drie. Ter linkerzijde verscheen wel, met twee zetels, de PSP nieuw in de Kamer. ARP en CHU verloren beide een zetel. Het GPV miste op enkele tientallen stemmen de entree in de Tweede Kamer.

    Brave en stoute kiezers...
 

Ook in 1952 in Amsterdam trok iedere plichtbewuste Nederlan- der naar de stembus. Dat er van stemmen met computer nog geen sprake hoeft geen betoog...

Tijdens de verkiezingen van 1952 werden bij de strijd tussen PvdA en KVP soms doorslaande argu-menten gebruikt. Geen wonder dat in Leeuwarden de verkeers-politie een oogje in het zeil hield...

 
 
1950 / 1954
 
 
1956
1959
 
 VORIGE NAAR BOVEN    VOLGENDE   
redactie, webdesign en grafiek : Dennis Garcia | m.m.v. Joop van Weerd en Norbert
copyright euromediArts  |  gedeeltelijke of gehele overname van teksten en/of grafiek slechts na schriftelijke toelating
voor suggesties voor,  vragen en medewerking aan het Jaren Vijftig Web :  stuur een e-mail naar de redactie